Copyright © 2004 Digitalefotosite Cor en Joke

Monumenten in Hoorn  anno 2002

 

Menu
Hoorn monumentenstad

                   

Het stadsbeeld van Hoorn getuigt op veel plaatsen van een roemrijk verleden. De grote bloeitijd van de stad ligt in de jaren tussen 1560 en 1660. De winsten die in handel en scheepvaart worden behaald, leiden tot verbetering en verfraaiing van de stad. Straten worden verbreed en verhard; er komen nieuwe verdedigingswerken. Met zo’n 3.000 panden is Hoorn een van de tien grootste steden in het land.

Door het economisch verval in de 18e en 19e eeuw gaat de stedelijke welvaart achteruit. Honderden panden moeten na een periode van slecht onderhoud aan de slopershamer geloven. Er is gelukkig ook veel bewaard gebleven: woonhuizen, pakhuizen, kerken. Opvallend veel gevels hellen op mysterieuze wijze naar voren over.

Sinds 1970 is de binnenstad een beschermd stadsgezicht, met 347 Rijksmonumenten en 212 gemeentelijke monumenten.

Daarmee is Hoorn, na Amsterdam en Haarlem, de derde monumentenstad van Noord-Holland. Al meer dan 25 jaar werken gemeente en particulier initiatief nauw samen bij het opknappen van woonhuizen en het restaureren van kerken en andere grote monumenten.

 

 

 

 

 

STATENLOGEMENT

 

 

 

 
 

Het Statenlogement is gelegen op de kruising van vijf straten: de Gouw, de Korte Achterstraat, de Muntstraat, de Kerkstraat en de Nieuwsteeg. Het gebouw, met een fraaie dubbele trapgevel uit de periode van de Hollandse renaissance, dateert uit 1613. Het diende tot 1796 als logeeradres voor het College van Gecommitteerde Raden, een gewestelijke regering die was samengesteld uit vertegenwoordigers van de zeven steden van West-Friesland en Hollands Noorderkwartier.

De wapens van de zeven steden prijken dan ook op de gevel. In volgorde, van links naar rechts, zijn het de wapens van Medemblik, Edam, Alkmaar, Hoorn, Enkhuizen, Monnickendam en Purmerend. Op de top van elke trapgevel staat een beeldje van de toenmalige stadhouder, Prins Maurits.

Het puntdak met windvaan van de Ceciliakapel is vanuit de Nieuwsteeg, de steeg naast het Statenlogement, net te zien. Dit is het oudste gedeelte van het gebouw, het enige overblijfsel van het middeleeuwse Sint Ceciliënklooster. De kapel is een van de weinige gotische bouwsels in Hoorn. Na de hervorming in de 16e eeuw kwamen de kloosters in gebruik bij de overheid. Ook de Ceciliakapel onderging dit lot. In de voormalige kloosterkerk werd een eetzaal gebouwd ten behoeve van de Gecommitteerde Raden.

Na de opheffing van dit college in 1796 heeft het Statenlogement tot 1977 dienst gedaan als stadhuis van Hoorn. De eetzaal kwam in gebruik als raadzaal. Nog altijd vinden er huwelijksvoltrekkingen en officiële ontvangsten van het gemeentebestuur plaats.

 
HOOFDTOREN

     
   
 

Omringd door koopmanshuizen uit de 17e en 18e eeuw, waaronder het geboortehuis van schipper Bontekoe, staat één van de weinige verdedigingswerken die Hoorn nog over heeft, de Hoofdtoren uit 1532. De klokkentoren werd pas veel later, in 1651, geplaatst. De sluis naast de toren dateert van 1778. De toren bood onderdak aan de Noordse Compagnie, ook wel genoemd de Compagie van Spitsbergen, die zich richtte op de walvisvangst.

Het havenhoofd dateert al van 1464; het werd een aantal malen vergroot en vernieuwd. 

Begin deze eeuw waren er plannen om het houten Hoofd te vervangen door een betonnen constructie. Het is daar nooit van gekomen.

 

 

SCHEEPSJONGENS VAN BONTEKOE

 

Op de kademuur zitten de scheepsjongens van Bontekoe. Beeldhouwer Jan van Druten vereeuwigde het drietal uit het gelijknamige jongensboek van Johan Fabricius in brons. Het boek is gebaseerd op de avontuurlijke zeereis die Bontekoe van 1618 tot 1625 maakte naar het verre Indië, zoals verwoord in zijn scheepsjournaal.

 

OOSTERKERK  

OOSTERKERK  (achterkant)

 

De Oosterkerk op het Grote Oost weet zich omringd door 17e, 18e en 19e-eeuwse gevels die stuk voor stuk het aanzien waard zijn. De straat ligt net als het plein Roode Steen op de dijk waaraan Hoorn is ontstaan.

Wie over het Grote Oost loopt of rijdt, ziet van verre de overhangende klok van de Ooster- of Sint Anthoniskerk. Het uurwerk, dat als een uithangbord over de straat steekt, is een zeldzaam verschijnsel. Hoorn is twee van zulke klokken rijk, want ook aan de Noorderkerk hangt er één.

De kerk dateert uit 1519, de vernieuwde renaissance voorgevel uit 1616. Van oudsher is het de kerk van schippers en vissers.

Opvallend is dat de kerk met zijn as in noord-zuidrichting staat in plaats van oost-west, zoals bijna alle christelijke kerken. Opvallend zijn de gebrandschilderde ramen en het prachtige Bätz orgel uit 1764. Vanuit de Oosterkerksteeg valt de grootte van de kerk op en is te zien dat het torentje niet voorzien is van een haantje, maar van een scheepje dat als windvaan fungeert.

In 1982 werd de kerk na een ingrijpende restauratie opnieuw in gebruik genomen. De officiële opening werd verricht door Prins Claus. Naast kerkdiensten wordt het gebouw gebruikt voor concerten, recepties, vergaderingen, symposia en uitvaarten.

 
WESTFRIES MUSEUM

     
   
     
   

 

 

Op het plein de Roode Steen staan enkele belangrijke voormalige overheidsgebouwen, de Waag en het Statencollege. Het Statencollege dateert uit 1632 en huisvest nu het Westfries Museum, het historsiche museum van stad en streek.

In het gebouw vergaderde enkele malen per jaar het College van Gecommitteerde Raden van West-Friesland en Hollands Noorderkwartier. Het gezelschap logeerde in het Statenlogement aan de Nieuwstraat.

In het bovenste gedeelte van de gevel prijkt het wapen van Oranje, terwijl lager het wapen van West-Friesland te zien is. Op de geveltrappen staan de wapens van de zeven steden, elk vastgehouden door een leeuw. De kelders van het gebouw stammen uit de late middeleeuwen, toen op deze plek de proost van West-Friesland, vertegenwoordiger van de bisschop van Utrecht, kantoor hield.

Een prachtig voorbeeld van vroeg 18e-eeuwse smeedkunst is het toegangshek tot het klein voorpleintje van het museum. Het hek is in 1729 door J. Uljé vervaardigd

 

De Boterhal ( Sint Jans Gasthuis )

 

Recht tegenover de Grote Kerk, aan het Kerkplein 39, staat het Sint Jans Gasthuis uit 1563. De kerk dateert uit 1883 en biedt onderdak aan enkele winkels met daarboven appartementen. Het gasthuis is één van de fraaiste voorbeelden van vroegrenaissance gebouwen in ons land. Boven de gevelsteen is een beeld van Johannes de Doper te zien.

De gegroefde stenen aan weerszijden van de deur zouden een genezende werking hebben. Het verhaal gaat, dat inwoners van Hoorn vroeger de stenen aanraakten om ziekten af te weren.

Het gebouw is tot 1840 in gebruik geweest als ziekenhuis. Later werd het kledingmagazijn van het leger en plaats waar eieren en boter verhandeld. Dit verklaart de naam Boterhal. Tegenwoordig is het gebouw in gebruik als expositieruimte van de Kunstenaarsvereniging Hoorn en Omstreken.

 

De Bossuhuizen

 

Op de hoek van de Slapershaven en het grote Oost staan de Bossuhuizen. Deze drie 17e eeuwse woonhuizen hebben een doorlopend geïllustreerde gevel, waarop versregels en reliëfs in woord en beeld de zeeslag van de West-Friezen en de watergeuzen tegen de Spaansgezinde vloot onder aanvoering van de graaf van Bossu weergeven.

Het gevecht in 1573 ging de geschiedenis in als de Slag op de Zuiderzee. Bossu verloor, werd gevangen genomen en heeft drie jaar lang opgesloten gezeten in het Weeshuis aan de Korte Achterstraat.

 
Foreestenhuis

Top
 

Het Foreestenhuis aan het Grote Oost 43 oogt als een ruimte patriciërswoning, maar is in feite ontstaan door samenvoeging van drie bestaande panden en het ervoor plaatsen van één brede gevel in Lodewijk XIV-stijl. Dit gebeurde in 1724. Het traliewerk van het balkon bevat de initialen van de opdrachtgever, Nanning van Foreest.

Boven op de gevel staan beelden van Minerva, Mars, Amor en Fides.

Het interieur bevat een marmeren gang, rijk stucwerk en fraaie palissanderhouten deuren. De sfeervolle kerkzaal is in gebruik bij de Remonstrantse Gemeente.

Rond 1700 werd één van de panden bewoond door Jacob van Foreest. Hij was bewindhebber van de Oost-Indische Compagnie en een van de voornaamste en rijkste regenten van Hoorn. Uit de bundel met speren blijkt dat hij tevens een van de vier burgemeesters was.

Over dochter Agatha is indertijd heel wat afgeroddeld. Zij had het in haar hoofd gehaald om te trouwen met haar huisknecht. Zo iets deed je niet, je hoorde te trouwen met iemand van je eigen stand.

 

 
Het Diaconiehuis

 

Aan het begin van het Achterom, de straat aan de achterzijde van het Westfries Museum, bevindt zich de typische roze gevel van het voormalige Diaconiehuis uit 1615.

Het gebouw heeft twee in de 19e eeuw gepleisterde topgevels, waarvan waarschijnlijk slechts één uit de 17e eeuw dateert. De gevelsteen met de drie egels geeft het wapen van de familie Sonck weer.

 

Kamer Hoorn van de V.O.C

 

In de Muntstraat, genoemd naar de Westfriese Munt die hier tot 1807 heeft gestaan, staat het gebouw van de voormalige Kamer Hoorn van de Verenigde Oost-Indische Compagnie uit 1682.Vroeger stond hier het Sint Catharinaklooster.

In de daklijst van het linker deel van het gebouw is het monogram VOC met de H van de kamer Hoorn te zien. Dit gedeelte bevatte de vergaderruimte van de bewindhebbers. Later kwam het gebouw in gebruik als school en als politiebureau. Momenteel wonen en werken er beeldend kunstenaars.

 

Oudste woonhuis van Hoorn
 

Op het schilderachtige Munnickenveld is achter de gevel van huisnummer 2 Hoorns oudste woning te vinden. Het huis dateert uit 1593. Het is in 1945 uitgebrand en twee jaar later herbouwd.

Het Munnickenveld was ooit een weiland dat toebehoorde aan de monniken van het Sint Pieterskloostr.

 

Sint Pietershof

 

Aan het Dal staat het Sint Pietershof met zijn fraaie voorgevel te pronken. Oorspronkelijk stond hier het klooster Sint Pieter uit 1457, dat in 1577 in gebruik werd genomen als oudemannenhuis. De huidige voorgevel is voorzien van een kleurige eenhoorn en dateert uit 1692. In dat jaar werd de kloosterkerk afgebroken en vervangen door een vleugel met kleine woonruimtes. Behalve de eenhoorn is de voorgevel voorzien van de wapenschilden van een aantal burgemeesters en de regenten van het hof.

Aan de zijde van de Spoorstraat bevinden zich het Rozenhofje uit 1901 en een poortje uit 1617 met daarboven een beeld van Sint Petrus.

Website: www.sintpietershof.nl

 

Weeshuis

 

In de Korte Achterstraat staat op nummer 4 het Protestants Weeshuis uit 1574. Het ingangsportaal dateert uit 1729.

Na de Slag op de Zuiderzee in 1573 zat de door de Geuzen verslagen admiraal graaf Maximiliaan van Bossu hier gevangen. Het opschrift op de gedenksteen herinnert aan deze gevangenschap. Het is een afschrift van de tekst boven de vroegere gevangenispoort.

Aan de achterzijde ligt een binnenhof, de Weeshuistuin, die is voorzien van een fraaie waterpomp en loden beelden van weeskinderen.

 

Munnickenveld

Ramen

JACHTHAVEN

Bierkade

Top
HAVEN AAN DE OUDE DOELENKADE

     
   
 

Nieuwe Schouwburg "Het Park"

 
   
http://www.hoorn.nl
Menu Top