Vierhonderd jaar Dickens te Ravels en Weelde

 Bron: W.Paulussen en F.Vosters. Vierhonderd jaar Dickens te Ravels en te Weelde. Manuscript, Ravels, 1995.

Inleiding

De naam Dickens is een patroniem afgeleid van Diederik of Richard en is wellicht van Engelse oorsprong. In Engeland komt deze naam voor het eerst voor in de "Curia Regis Roll's" van Yorkshire in 1207. De cijnsboeken van de Hertog van Brabant uit 1544 en waarin de belastingbetalers van Ravels en Weelde voorkomen, maken geen gewag van die naam.

Indien de stam Dickens van Engelse oorsprong is, zou hun verschijning in Ravels in verband kunnen staan met de godsdienstoorlogen van de 16e eeuw. In 1555 zijn vele mensen uit onze gewesten naar Engeland uitgeweken, in 1565 daarentegen zijn er veel bemiddelde Engelse katholieken naar de Nederlanden gekomen. Vanaf 1585 kreeg het hollandse leger herhaaldelijk hulp van Engelse legertroepen in hun strijd tegen de Spaanse onderdrukking, en een achtergebleven Engelse soldaat zou dan wel eens de stamvader van de Dickens-stam kunnen zijn. Deze mogelijk Engelse afkomst kon echter nog niet bewezen worden en is derhalve niets meer dan een denkoefening.

Driehonderdvijftig jaar geleden behoorde de stam Dickens tot de gegoede ingezetenen van Ravels, en omstreeks 1650 weken leden van de Ravelse Dickens-stam uit naar Weelde. Ze vestigden zich daar op het gehucht De Leemputten, waar in 1994 nog afstammelingen van die eerste stamvader te vinden zijn. In 1802 waren er op de Leemputten vier boerderijen bewoond door leden van de Dickens-stam. Het bevolkingsregister van Weelde uit 1820 vermeldt deze vier gezinnen:

- De weduwe Waltherus Dickens, Joanna Maes, met een hoeve van 3200 roeden

- Jan Dickens-Joanna Michielsen met een hoeve van 2650 roeden

- Adriaan Dickens-Cornelia Broeckx met een hoeve van 2600 roeden

- Jacobus Dickens-Anna Maria Van Eyndhoven met een hoeve van 2143 roeden. Jacobus Dickens bewoonde het stamhuis "De Nouw Leyns", en dat is de boerderij die in 1983 gelegen is op de Leemputten 11.

 

Tweehonderdveertig jaar lang werd het stamhuis door zeven generaties Dickens bewoond. In 1656 kwam Joost Dickens uit Ravels op de Nouw Leyns boeren en op 10 juni 1895 werd deze boerderij door Christiaan en Ferdinand Dickens voor negenduizend frank verkocht aan Joannes Petrus Verhoeven (Jan Boeren). De boerderij was toen 12 ha groot. Christiaan Dickens baatte toen de hoeve uit en zijn jongste dochter Anna Maria Catharina Dickens, die later Antoon Paulussen huwde, was de laatste Dickens telg die op de Nouw Leyns geboren werd in 1893.

 

 Veranderingen van de familienaam Dickens in de 17e eeuw

Bij het begin van de 17e eeuw werd de naam Dickens in Ravels niet vernoemd. Er was een stam die Aerts, Artsen en Jacobs als familienaam had en een andere stam die Henrix heette. In 1562 was Joos Artsen schepen te Ravels en in 1581 was daar spraak van Joos Aertsen Van Dijck (R.R.29 folio 37r en 89r). In de rekeningen van het Armenbestuur of de Heilige Geesttafel werd in 1611 Ariaen Henrix, alias Dickens, als "Heyliggeestmeester van Sinte Servaes tot Ravels" vernoemd. Adriaan Henrix was gehuwd met Adriaenken Joos Adriaensen, de pachter van de hoeve van Tongerlo op het Gilseinde te Ravels. We hebben nog geen idee hoe de stammen Aerts-Jacobs en Henrix verwant zijn, maar in 1661 was Jan Dickens, van de Aertsen-stam voogd over de weduwe en kinderen van Jan Ariaen Henrix (R.R.33 folio 56v)

Met zekerheid weten we dat onze stamvader Aert Jacobs was, vermoedelijk geboren rond 1570 en gestorven te Ravels in 1635. De naam Dickens verdween tijdelijk (tussen 1650 en 1700) om vervangen te worden, eensdeels door de naam Servaessen, Servaes en Faessen, en anderdeels door de naam Aerts of Aertssen. Na 1700 dook de naam Dickens weer terug op in de parochieregisters. Vermoedelijk heeft de parochiale geestelijkheid de scheefgezakte registratie weer rechtgezet om opnieuw orde op zaken te stellen.

Een familienaam was in die tijd van weinig betekenis. Door de beperkte omvang van de bevolking was de eigennaam gekoppeld aan die van de vader en de grootvader een voldoende ruime omschrijving om de afstamming van de boreling weer te geven (vb: Joannis Jacobi Petri en Maria Walteri Corneli). Deze manier van naamgeving is anno 1994 nog steeds niet volledig uitgestorven. Uit het nazicht der cijnsboeken (1466-1544) bleek dat de familienaam in die tijd meer aan zijn trekken kwam dan in de 17e eeuw. Op het einde van de 16e eeuw waren er in Ravels twee gebroeders Dickens die als voornaam droegen Arnold (Aert) en Servatius.

Arnold Dickens had minstens vijf zonen:

·         - 1. Servatius

·         - 2. Jacobus

·         - 3. Mathijs

·         - 4. Gijsbrecht

·         - 5. Gulielmus

Servatius Dickens had minstens zes zonen:

·         - 1. Arnoldus

·         - 2. Joannes

·         - 3. Henricus

·         - 4. Wouter

·         - 5. Sebastianus

·         - 6. Jacobus

Wanneer deze leden van de Dickens-clan voor nazaten begonnen te zorgen, zien we in de parochieregisters van Ravels en van Weelde dat bij de kleinkinderen van Aert (Arnoldus) Dickens de familienaam werd vervangen door Aerts of Aertsen en bij de kleinkinderen van Servatius Dickens werd de familienaam vervangen door Servaes, Servaese, Servaessen, Servasen en Faessen.

 

Voorbeelden uit de stam van Servatius Dickens:

Uit het gezin van Henricus Servatius Dickens en Lucia Gerardus Geerts werd de geboorte van een zoon opgetekend in de parochieregisters van Ravels en van een andere zoon in de parochieregisters van Weelde, als volgt:

-te Ravels op 1/7/1671: Arnoldus baptizatus est filius henrici Servatii Dickens et Lucia Gerardi Geerts conjugum.

-te Weelde op 13/1/1674: Cornelius baptizatus est filius henrici Servaessen Ravelensis et Lucia Gerardi Geertsen Weeldensis conj.

Verder vind men in de parochieregisters van Weelde op 5/4/1682 de sponsalia van Hermanus Henrici Servaessen en Perijn Henrick Van Miersel. En op 19/4/1682 vind men: Matrimonium van Hermanus Henrici Servaessen en Petronella van Miersel. Al de kinderen uit deze echt worden bij hun geboorte als Servaessen ingeschreven:

·         A. 18/3/1683 Lucia Servaessen

·         B. 2/8/1686 Stephanus Servaessen

·         C. 18/10/1688 Henricus Servaessen

·         D. 27/3/1690 Dymphna Servaessen

·         E. 6/9/1692 Henricus Servaessen

·         F. 4/8/1695 Anna Servaessen

·         G. Cornelia Servaessen

·         H. 20/12/1697 Anna Servaessen

·         I. 17/10/1700 Lucas Petrus Servaessen

Stephanus huwde op 12/1/1717 te Weelde met Gertrudis Van den Heuvel. In de huwelijksakte staat hij ingeschreven als Stephanus Dickens. Zo ook heten al de kinderen uit dit gezin Dickens. Ook de ooms en tantes, eertijds als Servaessen ingeschreven dragen in de doopakten de naam Dickens.

·         - 6/10/1717 Catharina Dickens, meter: Petronella van Miersel

·         - 24/11/1721 Anna Maria Dickens, meter: Lucia Dickens

·         - 11/12/1725 Henricus Dickens, peter: Petrus Dickens

·         - 7/9/1734 Petronella Dickens, meter: Dymphna Dickens

Petrus Servaessen onder I vernoemd, huwde te Weelde op 29/10/1732 met Cornelia Bax onder de naam Petrus Dickens. Ook al de kinderen uit dit huwelijk droegen de naam Dickens.

- 22/1/1733: Petrus Dickens, peter: Hermanus Dickens

- 4/8/1734: Adrianus Dickens, meter is Anna Dickens

- 27/4/1736: Petrus Dickens, peter is Cornelius Van Spaendonk die op 7/7/1733 Lucia Dickens huwde.

- 29/12/1738: Hermanus Dickens, peter is Cornelius van der Aa die op 3/5/1737 Anna Dickens huwde.

- 12/12/1740: Anna Catharina Dickens, meter is Dymphna Dickens

- 22/9/1745: Josephus Dickens, peter is Stephanus Dickens

Voorbeelden uit de stam Aert of Arnold Dickens

Mijn voorvader was Judocus van Jacobus van Arnoldus Dickens. Hij huwde op 26/9/1656 te Weelde met Jenneke Janssen. In de parochieregisters van Weelde staat hun huwelijk ingeschreven als volgt: Contraxerunt matrimonium Judocus Jacobi Aertsen Ravelensis et Joanna Walteri Joannis Weldensis. Hun zes kinderen werden als volgt geregistreerd:

- 1. 9/12/1657: Margaretha, vader: Judocus Arnoldi, moeder: Joanna Walteri Jois

- 2. 6/1/1661: Walterus, vader: Judocus Jacobi, moeder: Joanna Walteri Joannis Weldensis

- 3. 1/6/1666: Christina, vader: Judocus Jacobi Ravelensis, moeder: Joanna Walteri Joannis

- 4. 16/12/1670: Jacobus, vader: Judocus Jacobi Dickens, moeder: Joanna Wouter Jans

- 5. 30/12/1674: Cornelius, vader: Judocus Jacobi Dickens, moeder: Joanna Gualteri Janssen

- 6. 25/9/1679: Joannes, vader: Judocus Jacobi Dickens, moeder: Joanna Gualteri Janssen

Verder werd hij in 1656 geregistreerd als Judocus Jacobi Aertssen, in 1662 als Judocus Jacobi Aertssens en in de schepenregisters van 1694 vind men hem terug onder de naam Joos Jacob Dickens. Judocus Dickens had een zuster Dymphna die gehuwd was met Gerard van Nicolaas Geerts uit Weelde. Dat de familienaam van weinig tel was ervaren we best uit de inschrijvingen van hun kinderen in het doopregister van Weelde.

A. 16/11/1665: Cornelia Baptisata est filia Gerardi Nicolai Gerardi et Dymphna Servatii Ravelensis, conjugum. Peter was Petrus Adriana, meter was Cornelia Martini.

B. 30/7/1668: Margarita Baptizata est filia Gerardi Nicolai Geerts et Margareta Jacobi Dickens. Peter was Gullielmus Gerardi Geerts, meter was Elisabeth uxor Gisberti op de Wildert Ravels

C. 29/3/1673: Martinus Baptisata est filius Gerardi Nicolai Geerts Weeldensis et Dimphna Jacobi Aerts Ravelensis. Peter was Judocus Jacobi Dickens, meter was: Joanna uxor Francisci

D. 29/10/1677: Maria Baptisata est filia Gerardi Claes Geertsen et Dymphna Jacobi Dickens Ravelensis. Peter was: Cornelius Sebastiaensen, meter was: Margareta filia Judoci Jacobi Dickens. De meter Margaretha had bij haar inschrijving in het doopregister op 9/12/1657 als familienaam enkel Arnoldi.

De moeder Dymphna Dickens wordt onder A tot de Servatius-stam gerekend, waartoe ze niet behoord. Onder B wordt er gefaald met haar voornaam. Onder C heette ze Aerts, tot welke stam ze inderdaad behoorde, en onder D lezen we uiteindelijk een keurige versie van haar identiteit.

De naam Aerts-Aertssen is wel vroeger hersteld dan de naam Servaessen. Het is mogelijk dat er van de Aerts-stam in Ravels nog families overblijven die oorspronkelijk Dickens hebben geheten!

 

 Aert Jacobs - vulgo Dickens - Arnold Aerts

Aert Jacobs was gehuwd met Dinge of Dymphna, een dochter van Faes Huybs. Zij kochten op 23 juni 1614 van Gijs Cornelis Faes Huybs en zijn broer Faes:"...dalen van den Langen acker gelegen bij de Tussenstrate, delen in de wetteringhe, van den Meeracker, van de Evenacker, van de Maatvennen, van het Halfmaatven en van andere wouwers". (R.R. folio 16r) Op 12 maart 1631 werd hierop door Aert de laatste schuld betaald (R.R.30 folio 16r) Op 25 augustus 1615 kocht Aert Jacobs op een koopdag de hoeve of "Stede De Luyten Hoff" voor 130 Rijnsgulden. Daarbij kocht hij in het Halfmaatven grond voor 140 Rijnsgulden en grond in de Maatvennen voor 75 Rijnsgulden (R.R.30 folio 114r)

In 1615 trad Aert Jacobs op als voogd over twee minderjarige kinderen van Peter Faes Huybs, verwekt bij Anneke Simon Ooms (R.R.30 folio 113r). In 1631 had Aert Jacobs zijn meubels en hafelijke goederen verkocht voor 800 gulden. Al eerder had Aert aan zijn zoon Jacob "den Lyntacker" verkocht (R.R.31 folio 85r). Ook verkocht hij aan Jan Henrix "den evenacker" voor 125 gulden en het "maetven" op 26/4/1630 voor 500 gulden, waarvan kwijting op 30/11/1633. Op 24 februari 1632 bleek Simon Van Dijk pachter te zijn van een "huys met hoff en de putacker toebehorend aan Aert Jacobs vulgo Dickens" (R.R.31 folio 147r). Daarenboven kwam Aert Mertens Stalpaert nog 300 gulden bij hem lenen met obligatie of leenbrief van 1632 (R.R.31 folio 154r).

Het einde van zijn levensdagen was in zicht. Op 22 maart 1632 verhuurde Aert Jacobs de hoeve die hij zelf uitbaatte met toestemming van zijn andere kinderen, aan zijn zoon Aert Jacobs de jonge. De huurtermijn bedroeg zes jaar en de jaarpacht was 60 gulden. Het tweede pachtjaar zou de huurder 4 viertels koren boven de pachtprijs moeten betalen aan zijn vader en ook nog honderd "schobben" recht dekstro moeten afstaan, benevens 30 pond Peters (Brabantse munt). Vader Aert hield een kamer voor zichzelf en zoon Aert moest voor vaders mondkost zorgen, instaan voor de was en hem brandstof bezorgen. Daarvoor mocht hij ook de heg naast het Maetven bossen en verder kon hij met halfoogst van de "half schaer" genieten maar hij moest die bij het beëindigen van de pacht, aan de nieuwe gebruiker afstaan (R.R.31 folio 147v).

Aert Jacobs de jonge was in 1635 collecteur in Ravels en moest als dusdanig de belastingen innen (R.R.31 folio 214v). Aert Jacobs de jonge was gehuwd met Lucia Wouter Balemans (R.R.25 folio 56v). Aert Jacobs de oude, was in 1635 overleden en op 5 maart 1636 hielden zijn kinderen koopdag en stelden te koop: "het achterste Maetven, het Biesveldeken achter de cuyl, de Meeracker en het middelste Biesvelt". (R.R.31 folio 83v) Al die plaatsnamen doen vermoeden dat de hoeve van Aert Dickens (de oude) gelegen was bij de Peelse Straat, niet ver van de stenen molen die de naam draagt "Nachtegaal der Maatvenne". In 1659 kocht Aert Jacobs de jonge een huis met grond van zijn schoonvader Wouter Balemans en dit eigendom was gelegen in de Zandstraat. Aert Jacobs de oude had vijf kinderen:

·         - 1. Jacob gehuwd met Magriet Joos Gijs

·         - 2. Servaes gehuwd met Jenneke Joos Gijs

·         - 3. Gijsbrecht gehuwd met Elisabeth Mostmans

·         - 4. Margriet gehuwd met Jan Moerlants en weduwe in 1666

·         - 5. Aert de jonge gehuwd met Sijke Baelemans

Aert Jacobs de jonge overleed in 1669 en toen werden zijn bezittingen verkocht door zijn vier dochters

·         - 1. Jenneken gehuwd met Peter Adriaensen

·         - 2. Dymphna gehuwd met Hendrik Cornelis

·         - 3. Elisabeth onbejaard

·         - 4. Anna onbejaard

Jacob Aert Jacobs of Jacob Aertsen ook Jacob Dickens

Jacob Dickens werd omstreeks 1600 te Ravels geboren als zoon van Aert Jacobs de oude. Op 15 maart 1627 was hij zeker gehuwd want toen werden de goederen van wijlen zijn schoonvader vererfd. Zijn schoonvader was Joos Gijs en zijn vrouw heette Margriet Joos Gijs. De goederen van Joos Gijs werden "gescheyden en gedeylt" en die goederen lagen tussen het Gilseinde en de Peelse straat. Jacob Aertsen en zijn vrouw Margriet Joos Gijs erfden: "Een stuck land geheeten Gilsacker, het cleyn Pelleken gelegen neffens de Peelse straete en den Kerkenacker".

In 1632 was Jacob Aertsen borgmeester te Ravels en ontving daarvoor 5 gulden en 12 stuivers (R.R.31 folio 247r). Op 15 oktober 1632 verkocht hij: "...sekere perselen van erffen geheten die wouwers. De coop is 145 gulden." (R.R.31 folio 160) In 1636 was hij borgmeester en collecteur en dat betekent dat Jacob de fiscale aanslag bepaalde. Ravels-Eel had ook een man met dezelfde bevoegdheid (R.R.31 folio 252r). Jacob Dickens had negen kinderen:

- 1. Judocus of Joost geboren omstreeks 1630, huwde in 1656 te Weelde met Joanna Janssen en verhuisde naar de Leemputten te Weelde.

- 2. Gregorius

- 3. Jan, huwde Cornelia Amelis Adriaensen

- 4. Peter huwde Mayken Adriaenen Antonissen

- 5. Andreas huwde op 17/8/1666 te Ravels met Maria Janssen

- 6. Willemken huwde te Ravels met Simon Van den Broek

- 7. Tanneken huwde Adriaan Mathijs de smid

- 8. Jenneken huwde Cornelius Van Ael

- 9. Dymphna, een buitenechtelijk kind verwekt bij Margriet Pauwel Geerts, huwde Sebastiaan Cornelis

 

Jacob Aert Jacobs alias Jacob Dickens overleed te Ravels op 25 maart 1670 en werd als Jacob Dickens geregistreerd. Judocus Jacob Aertsen of Joost Dickens geboren te Ravels omstreeks 1630, werd onder de volgende namen geregistreerd:

·         - in 1656 bij zijn huwelijk was hij Judocus Jacobi Aertsen

·         - in 1657 heette hij op de dingbank te Weelde Joos Aertsen

·         - in 1659 noemde men hem daar Joost Jacobs

·         - in 1661 Joost Jacob Aertsen

·         - in 1668 tekent hij zelf met Joost Jacobs en

·         - in 1670 schreef men eindelijk en definitief Joost Jacob Dickens.

Joost Dickens werd in 1660 voor de eerste keer vernoemd als schepen van de dingbank te Weelde en hij zou 30 jaar lang onafgebroken schepen blijven. De naam Dickens, zijn herkomst en escapades zijn hierbij voldoende omschreven. Zijn er thans in de Dickens-stam nog talrijke landbouwers te vinden dan vinden ook zij hun beroepstraditie in hun eeuwenoude roots terug.

Totaaloverzicht

I Aert Jacobs - Arnold Aerts - Vulgo Dickens, geboren rond 1570, landbouwer, overleden te Ravels in 1635, ongeveer 65 jaar oud. Hij is getrouwd te Ravels rond 1600 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Dinge = Dymphna Faes Huybs. Uit dit huwelijk:

1. Jacob Aertsen = Aert Jacobs Vulgo Dickens, geboren te Ravels rond 1600, volgt onder II-a.

2. Servaes Dickens, geboren te Ravels rond 1600. Volgt onder II-b.

3. Gijsbrecht Dickens, geboren te Ravels rond 1600. Hij is getrouwd rond 1630 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Elisabeth Mostmans.

4. Margriet Dickens, geboren te Ravels rond 1600. Zij is getrouwd rond 1630 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Jan Moerlants.

5. Aert Jacobs de Jonge Vulgo Dickens, geboren te Ravels rond 1600, volgt onder II-c.

 II-a. Jacob Aertsen = Aert Jacobs Vulgo Dickens, zoon van Aert Jacobs - Arnold Aerts - Vulgo Dickens (I) en Dinge = Dymphna Faes Huybs, geboren te Ravels rond 1600, landbouwer, overleden te Ravels op 23 maart 1670, ongeveer 70 jaar oud. Hij is getrouwd te Ravels voor 15 maart 1627 voor de kerk, op hoogstens 27-jarige leeftijd met Margriet Joos Gijs (hoogstens 27 jaar oud), geboren te Ravels rond 1600. Uit dit huwelijk:

1. Peter Dickens, geboren te Ravels rond 1630, overleden in 1681, ongeveer 51 jaar oud. Hij is getrouwd rond 1660 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Mayken Adriaen Antonissen (ongeveer 30 jaar oud), geboren rond 1630.

2. Judocus of Joost Dickens, geboren te Ravels rond 1630, volgt onder III-a.

3. Gregorius Dickens, geboren te Ravels rond 1630.

4. Joannes Dickens, geboren te Ravels rond 1630. Hij is getrouwd rond 1660 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Cornelia Amelis Adriaensen (ongeveer 30 jaar oud), geboren rond 1630.

5. Willemken Dickens, geboren te Ravels rond 1630. Zij is getrouwd te Ravels rond 1660 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Simon Van den Broeck (ongeveer 30 jaar oud), geboren rond 1630.

6. Jenneken Dickens, geboren te Ravels rond 1630. Zij is getrouwd te Ravels rond 1660 voor de kerk, op ongeveer 30-jarige leeftijd met Cornelius Van Ael (ongeveer 30 jaar oud), geboren rond 1630.

7. Dymphna Dickens, geboren te Ravels rond 1640. Dymphna was een buitenechtelijk kind verwekt bij Margriet Pauwels. Zij was gehuwd met Sebastiaan Cornelissen.

 II-b. Servaes Dickens, zoon van Aert Jacobs - Arnold Aerts - Vulgo Dickens (I) en Dinge = Dymphna Faes Huybs, geboren te Ravels rond 1600. De kinderen van Servaes Dickens en Jenneken Joos Gijs krijgen de familienaam Servaessen en dit ondanks deze Servaes tot de Aertsen-tak van de Dickens-stam behoort. Hij is getrouwd te Ravels  met Jenneken Joos Gijs, geboren te Ravels rond 1600. Uit dit huwelijk:

1.            Christianus Servatii(Faes) geboren te Ravels rond 1630. Nakomelingen van deze Christianus krijgen uiteindelijk de naam Servaes en nog later Serfaes.  ( Zie stamboom Serfaes)

2.            Henricus Servaessen, geboren te Ravels rond 1630, volgt onder III-b. Nakomelingen van Henricus krijgen afwisselend de namen Servaessen en uiteindelijk allemaal Dickens.